Jongeren, onderhoud en circulariteit: hoe een escaperoom het vervolg schrijft op Repair Teens

Repair Teens vertrekt vanuit een eenvoudige maar krachtige gedachte: als jongeren zélf ervaren hoe je dingen onderhoudt en herstelt, wordt circulariteit concreet, tastbaar en leuk. In scholen en organisaties gingen jongeren aan de slag met echte toestellen, gereedschap en praktijkcases. Ze ontdekten dat onderhoud en reparatie geen saaie “achtergrondtaken” zijn, maar een sleutelrol spelen in veiligheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid.

In het nieuwe project werd deze ervaring verder vertaald naar een escaperoomconcept. In plaats van losse oefeningen stappen jongeren in een verhaal: ze worden uitgedaagd om in team puzzels op te lossen, creatief om te gaan met hergebruikte materialen en technische problemen te tackelen. Onderweg komen thema’s als onderhoud, levensduurverlenging, materiaalstromen en energiegebruik op een natuurlijke manier aan bod. De circulaire escaperoom is daarmee een logische uitloper van Repair Teens: dezelfde inhoud en waarden, maar verpakt in een belevings- en gamevorm die sterk aansluit bij jongeren.

Repair Teens is een samenwerking tussen de Techniekacademie, VIVES Hogeschool en de projectpartners BEMAS vzw, POM, Repair&Share (gekend van de Repair Cafés) en een groep van industriële partners. Repair Teens wil de doelgroep van 12- tot 14-jarigen warm maken voor onderhoud en STEM en laten zien hoe zij dankzij onderhoud zelf een positieve impact kunnen hebben op en bijdragen tot een duurzamere wereld. 

Repair Teens werd gerealiseerd met actieve steun van het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen.

Tijdens de looptijd van het project werd het escaperoom-concept uitgetest via drie piloottrajecten, telkens in een andere context.

Bij VIVES werkten jongeren samen met de gemeente Wevelgem aan een eigen escapegame. Ze begonnen met het spelen en analyseren van een bestaande escaperoom, Food Factory, in het Huis van de Voeding. Zo ontdekten ze welke soorten puzzels werken, hoe je een spanningsboog opbouwt en welke materialen je kunt inzetten. Daarna ontwierpen ze stap voor stap hun eigen circulaire tocht, vol raadsels en uitdagingen. Die tocht mondde uit in een finale proef: een grote vogelkooi met cadeautjes, op slot met een cijfercode die alleen te kraken was als alle vorige puzzels juist waren opgelost. Het spel maakte duidelijk dat je door samen te denken, slim om te gaan met materialen en vol te houden, letterlijk “nieuwe mogelijkheden ontsluit”.

Bij PXL namen jongeren deel aan een driedaags traject, waarin samenwerking en inclusie centraal stonden. Eén van de deelnemers was volledig blind. Dat vroeg extra aandacht voor de manier waarop puzzels werden opgebouwd. De groep zocht samen naar opdrachten die ook op gehoor, tast of via samenwerking konden worden opgelost. In plaats van beperkingen werd dit een bron van creativiteit: jongeren moesten nadenken over verschillende manieren om informatie aan te bieden en rollen te verdelen.

Bij Thomas More namen twintig leerlingen uit het vijfde en zesde leerjaar deel. De groep was inhoudelijk en sociaal zeer divers, wat het traject uitdagender maakte. Het bleek moeilijk om met deze groep tot een volledig afgewerkte escaperoom te komen. Toch was dit geen mislukking, maar een belangrijk leermoment. De partners zagen in de praktijk hoe sterk het niveau van begeleiding kan verschillen naargelang doelgroep en leeftijd, hoeveel structuur sommige groepen nodig hebben en welke extra ondersteuning nodig is wanneer je werkt met gereedschap, techniek en abstracte begrippen als circulariteit.

Uit de piloten en de stuurgroepwerking komt een duidelijk beeld naar voren van wat er nodig is om een circulaire escaperoom met jongeren te laten slagen.

Een eerste inzicht is dat technische basisvaardigheden en veiligheid expliciet moeten worden ingebouwd. Jongeren hebben niet automatisch ervaring met boren, zagen, schroeven of het veilig gebruiken van gereedschap. Een duidelijke introductie met demonstraties, veiligheidsinstructies en eenvoudige oefenmomenten is daarom geen “nice to have”, maar een vast onderdeel van het concept.

Een tweede les gaat over inclusie en toegankelijkheid. De escaperoom werkt pas echt wanneer iedereen kan meedoen, ongeacht zicht, taalvaardigheid, motorische vaardigheden of voorkennis. Dat betekent dat puzzels zo ontworpen moeten worden dat ze op verschillende manieren benaderbaar zijn, en dat rollen in het team goed worden verdeeld. Het traject bij PXL maakte dat heel concreet zichtbaar.

Daarnaast bevestigen de piloten hoe belangrijk het is om circulariteit tastbaar te maken. Door letterlijk met hun handen aan de slag te gaan – onderdelen hergebruiken, materiaal kiezen, nadenken over wat je repareert en wat je vervangt – ervaren jongeren aan den lijve wat het betekent om verspilling te vermijden en levensduur te verlengen. De escaperoom wordt zo een verhaal over duurzaamheid, maar dan zonder te moraliseren: het spel trekt jongeren vanzelf mee.

Ten slotte bleek er een duidelijke behoefte aan een kant-en-klare blauwdruk voor leerkrachten, jeugdwerkers en bedrijven die met het concept aan de slag willen. Niet iedereen heeft tijd of ervaring om from scratch een eigen escaperoom uit te tekenen. Daarom ontwikkelden de partners een blueprint met draaiboek, voorbeeldpuzzels, praktische tips, aandachtspunten rond veiligheid en inclusie, en concrete voorbeelden uit de pilootprojecten. Dat materiaal helpt organisaties om sneller en met meer vertrouwen hun eigen versie te bouwen.

BEMAS was al één van de kernpartners in Repair Teens en bouwde die rol in dit vervolgproject verder uit. Vanuit haar positie als Belgische vereniging voor onderhoud en asset management verbindt BEMAS de wereld van onderwijs, jongeren en circulariteit met de realiteit van industriële bedrijven.

In de stuurgroep en de uitwerking van de escaperoom bracht BEMAS voorbeelden, verhalen en problematieken aan uit de praktijk van onderhoud en asset management. Zo komen thema’s als stilstandskosten, betrouwbaarheid, preventief onderhoud, reserveonderdelen en levensduurverlenging expliciet aan bod in de puzzels en scenario’s. Jongeren krijgen zo een inkijk in de uitdagingen waar maintenance- en asset managers elke dag mee te maken hebben.

Daarnaast gebruikt BEMAS de inzichten uit andere projecten rond circulair onderhoud en duurzame asset management-praktijken om het escaperoomconcept inhoudelijk te versterken. De escaperoom toont niet alleen dat repareren beter is dan weggooien, maar maakt ook de link met efficiënter gebruik van middelen, energie en grondstoffen zoals die in de industrie wordt gemaakt.

Een derde belangrijke bijdrage ligt in de verspreiding en verankering van de projectresultaten. Via de BEMAS-website, nieuwsbrieven, projecten en netwerken worden de blueprint en het eindverslag gedeeld met onderhouds- en assetmanagementprofessionals, scholen en partnerorganisaties. Op die manier krijgt de escaperoom een leven na de projectperiode, als extra instrument in de ruimere BEMAS-inspanningen om jongeren te inspireren voor een carrière in onderhoud, reliability en asset management.

Hoewel het project rond de circulaire escaperoom formeel is afgerond, is het verhaal nog lang niet uitverteld. De uitgewerkte blueprint en de verzamelde ervaringen bieden een stevige basis voor nieuwe initiatieven. Scholen en hogescholen kunnen de materialen gebruiken om hun eigen escaperoom te bouwen of een bestaande versie aan te passen aan hun context. Bedrijven, jeugdorganisaties en Repair Cafés kunnen het concept inzetten tijdens bedrijfsbezoeken, opendeurdagen of jongerenstages, als laagdrempelige manier om de deuren naar techniek, onderhoud en circulariteit te openen.

Voor BEMAS past dit project perfect in een bredere beweging: jongeren laten ontdekken dat onderhoud en repair niet alleen cruciaal zijn voor een goed draaiende industrie, maar ook voor een circulaire en toekomstbestendige samenleving. Als jongeren dat spelenderwijs ervaren in een escaperoom, is de kans des te groter dat ze later mee de echte vraagstukken in onderhoud en asset management helpen oplossen.